تلفات جوجه سهره؛ کلبسیلا و سودوموناس در مطالعه ۲۰۲۵ ایتالیا

تلفات جوجه سهره در چند روز اول پس از هچ یکی از نگران‌کننده‌ترین مشکلات در پرورش است. در چنین شرایطی، ظاهر علائم به‌تنهایی معمولاً برای تشخیص کافی نیست؛ زیرا ضعف، بی‌اشتهایی، شکم متسع و تنگی نفس می‌توانند در چند بیماری مختلف دیده شوند. یک مطالعه علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در ایتالیا، یک مورد مهم از هم‌عفونتی باکتریایی در جوجه‌های سهره اروپایی را بررسی کرده است.

در این مطالعه دو باکتری گرم‌منفی Klebsiella pneumoniae و Pseudomonas aeruginosa به‌طور هم‌زمان در جوجه‌های تلف‌شده شناسایی شدند. اهمیت این گزارش در این است که نشان می‌دهد در تلفات جوجه‌ها نباید همیشه فقط به یک عامل بیماری‌زا فکر کرد.

چه اتفاقی در پرورشگاه افتاد؟

گزارش مربوط به یک مرکز پرورش سهره در مسینا، ایتالیا بود. طی یک دوره چهار هفته‌ای، ۱۲ جوجه به دنیا آمدند و ۸ جوجه از ۱۲ جوجه، یعنی حدود ۶۶٫۷ درصد در فاصله ۱ تا ۴ روز پس از هچ تلف شدند.

جوجه‌ها در همان ساعات و روزهای اول زندگی علائمی مانند بی‌حالی شدید، ناتوانی در حرکت، بی‌اشتهایی، تنگی نفس و اتساع شکم نشان می‌دادند. نکته قابل‌توجه این بود که پرندگان بالغ همان قفس‌ها علائم بالینی واضحی نداشتند.

مهم‌ترین ضایعات چه بود؟

در کالبدگشایی و بررسی بافت‌شناسی، مهم‌ترین یافته‌ها در دستگاه تنفسی و کبد دیده شد. ریه‌ها دچار التهاب شدید، ادم و خونریزی‌های متعدد بودند و در بررسی میکروسکوپی، برونکوپنومونی شدید مشاهده شد.

در کبد نیز ضایعات نکروزان دیده شد و تجمع باسیل‌های گرم‌منفی در اطراف نواحی آسیب‌دیده مشاهده شد. این یافته‌ها نشان می‌داد عفونت فقط محدود به یک نقطه از بدن نبوده و می‌توانسته به شکل سیستمیک پیش برود.

کدام باکتری‌ها شناسایی شدند؟

نمونه‌های ریه، کبد و کلیه برای بررسی باکتری‌شناسی ارسال شدند. با استفاده از روش‌های کشت و بررسی مولکولی، دو عامل اصلی شناسایی شدند:

• Klebsiella pneumoniae
• Pseudomonas aeruginosa

هر دو باکتری می‌توانند به‌عنوان عوامل فرصت‌طلب در پرندگان مطرح باشند. در جوجه‌های بسیار جوان، ضعف سیستم ایمنی و شرایط محیطی می‌تواند فرصت مناسبی برای ایجاد بیماری شدید فراهم کند.

چرا جوجه‌ها شدیدتر از بالغ‌ها بیمار شدند؟

پرنده بالغ ممکن است ظاهراً سالم باشد اما بعضی میکروارگانیسم‌های بالقوه بیماری‌زا را بدون علامت حمل کند. در مقابل، جوجه در روزهای نخست زندگی هنوز سیستم ایمنی کاملاً بالغ و ذخایر بدنی کافی ندارد و در برابر عفونت بسیار آسیب‌پذیرتر است.

به همین دلیل، نبود علامت در والدین به این معنی نیست که نقش آن‌ها یا محیط در چرخه انتقال کاملاً منتفی است. البته در این مطالعه، نقش والدین به‌عنوان مخزن به‌صورت قطعی اثبات نشد و به‌عنوان یک احتمال مطرح شد.

انتقال چگونه ممکن است رخ دهد؟

پژوهشگران چند مسیر احتمالی را مطرح کردند. آلودگی می‌تواند از طریق محیط، لانه، مدفوع، سطوح آلوده یا پس از هچ اتفاق بیفتد. نفوذ باکتری به پوسته تخم یا انتقال در ساعات نخست زندگی نیز از مسیرهای احتمالی است.

در نگهداری فضای باز، تماس غیرمستقیم با پرندگان آزاد نیز می‌تواند بخشی از ریسک محیطی باشد. بنابراین در گله‌هایی که تلفات جوجه تکرار می‌شود، فقط درمان یک جوجه کافی نیست و باید کل چرخه بهداشت، والدین، لانه و محیط بررسی شود.

درس مهم برای پرورش‌دهنده سهره

یکی از مهم‌ترین پیام‌های این مطالعه این است که تلفات جوجه یک تشخیص واحد نیست. مشاهده ضعف، شکم متورم یا تنگی نفس به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که عامل سالمونلا، کلی‌باسیلوز، کلبسیلا، سودوموناس، ویروس یا مشکل مدیریتی است.

در تلفات تکرارشونده، روش دقیق‌تر این است که حداقل یک مورد تازه‌تلف‌شده برای کالبدگشایی و نمونه‌گیری مناسب بررسی شود. کشت باکتریایی، بررسی بافتی و در صورت نیاز آزمایش‌های مولکولی می‌توانند علت را روشن‌تر کنند.

چرا آنتی‌بیوگرام اهمیت دارد؟

حتی وقتی مشخص شود عامل بیماری باکتریایی است، انتخاب دارو بهتر است بر اساس شناسایی عامل و آنتی‌بیوگرام انجام شود. انتخاب مکرر و حدسی آنتی‌بیوتیک می‌تواند هم درمان را ناموفق کند و هم خطر انتخاب باکتری‌های مقاوم را افزایش دهد.

در یک گله با تلفات جوجه، درمان بدون اصلاح شرایط نگهداری نیز ممکن است نتیجه پایدار نداشته باشد. نظافت لانه، تعویض منظم مواد آلوده، بهداشت آب و دان، کنترل رطوبت، قرنطینه پرنده جدید و کاهش تماس با پرندگان آزاد از بخش‌های مهم مدیریت هستند.

چه زمانی بررسی دامپزشکی ضروری‌تر است؟

اگر جوجه‌ها در چند دوره متوالی در روزهای اول تلف می‌شوند، چند جوجه علائم مشابه دارند، والدین سابقه مشکلات تولیدمثلی دارند یا درمان‌های قبلی نتیجه پایدار نداده‌اند، بهتر است علت به‌صورت آزمایشگاهی بررسی شود.

در چنین شرایطی، نمونه تازه ارزش تشخیصی بیشتری دارد. مصرف آنتی‌بیوتیک قبل از نمونه‌گیری می‌تواند نتیجه کشت را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین ترتیب اقدامات تشخیصی اهمیت دارد.

جمع‌بندی

مطالعه ۲۰۲۵ ایتالیا نشان داد که در جوجه‌های سهره اروپایی، هم‌عفونتی Klebsiella pneumoniae و Pseudomonas aeruginosa می‌تواند با تلفات بسیار شدید در روزهای نخست زندگی همراه باشد. در این جوجه‌ها برونکوپنومونی شدید و هپاتیت نکروزان دیده شد.

پیام اصلی برای پرورش‌دهنده روشن است: در تلفات تکرارشونده جوجه‌ها، تشخیص علت اهمیت بیشتری از تعویض مداوم دارو دارد. شناسایی عامل، بررسی آنتی‌بیوگرام و اصلاح مدیریت گله مسیر منطقی‌تری برای کنترل مشکل است.

برای آشنایی بیشتر با اصول بررسی علائم می‌توانید راهنمای تشخیص بیماری پرندگان در خانه پرندگان را نیز مطالعه کنید.

منبع علمی

Abbate JM, et al. Pathological Findings of Nestling European Goldfinches (Carduelis carduelis) Co-Infected with Klebsiella pneumoniae and Pseudomonas aeruginosa. Veterinary Sciences. 2025;12(9):821. DOI: 10.3390/vetsci12090821. مشاهده در PubMed.

تذکر: این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص و درمان اختصاصی دامپزشکی برای یک پرنده یا گله مشخص نیست.